اسد الله معطوفى

1131

سنگ مزارها و كتيبه هاى تاريخى گرگان و استرآباد ( فارسى )

امامزاده چهل‌تن و سنگ مزارهاى آن اين مكان را در گذشته « امامزاده بىسر » ( بدون سقف ) هم مىناميدند . بارگاه اين امامزاده اطاقى مستطيل شكل بسيار ساده‌اى است كه در محله ميدان شهر استراباد واقع مىگردد . هم اكنون در وسط اين اطاق مرقدى به چشم مىخورد كه آن‌را اخيرا ترميم و از سنگ‌هاى تزئينى برآورده‌اند . تا يكدهه پيش اين مرقد از آجر و گچ ساخته شده و در سه ضلع آن نيم طاقى تعبيه كرده بودند كه در زير پاى مرقد كتيبه‌اى را درون يكى از اين نيم‌طاقى جناغى قرار داده بودند . ولى با تعمير و پوشاندن كل مرقد ، اين كتيبه و نيم‌طاقىها هم محو گرديدند . در مورد اين مكان ، عوام اعتقاد داشتند كه محل دفن 40 تن از ياران امام رضا بود كه بعد از شهادت امام دست به قيام زده و بدست عوامل مامون بقتل رسيدند . سپس سر آن‌ها جدا و بدنهايشان را در اينجا دفن كردند . اين بارگاه با چهارديوارى ساده‌اش تا سالهاى مديد سقف نداشت زيرا به اعتقاد اهالى ، سقف نمىپذيرفت و به همين دليل هم چندبار سقف شد ، ولى فرو ريخته بود . به هر صورت هم‌اكنون مسقف مىباشد . اين مكان در واقع بخشى از يك « مجموعه مذهبى - تجارى - اجتماعى » بود ، چرا كه در محوطه بزرگى « قدمگاه حضرت عباس » تكيه ، مدرسه سادات ، دو كاروانسرا ، حمام كاسه‌گران ، گورستان بسيار قديمى و چند راسته از بازار كهنه استراباد قرار ميگرفت . در ضلع شرقى و شمال شرقى اين بارگاه و نيز شمال قدمگاه حضرت عباس ، گورستان قديمى ياد شده قرار مىگرفت كه داراى سنگ‌هاى بسيار باارزشى بود . پدربزرگ و راويان مسن بومى براى نگارنده نقل كرده‌اند كه تا اواخر حكومت رضا شاه بقاياى اين گورستان و سنگهاى آن به تعداد قابل ملاحظه‌اى قابل رويت بودند . پس از تغيير كاربرى اراضى اين مكان و احداث بناهاى جديد ، مخصوصا احداث خيابان ميدان بار ( از چهارراه ميدان فعلى به سوى مير كريم ) ، بتدريج قبرستان متروكه و سپس محو گرديد . سنگ مزارهاى آن هم تعدادى به درون اطاقك همين امامزاده چهل‌تن ، تعدادى به گورستان امامزاده نه‌تن ( در حاشيه 100 مترى شمال آن ) منتقل و بخش قابل توجهى هم پراكنده و يا در دل خاك دفن شدند . از اين ميان چند عدد از سنگ‌ها را در دهه چهل به دو مدرسه اين محل و مدتى بعد به موزه سنگ گرگان انتقال دادند . تصاوير تعدادى از اين سنگهاى مربوط به گورستان چهل‌تن ( يا قدمگاه